Η θαυμαστή τέχνη της αρχαιοελληνικής ζωγραφικής άφησε ελάχιστα μόνο δείγματα ως τις μέρες μας. Κατάφερε όμως να επιβιώσει ανά τους αιώνες και να μας αποκαλύψει τα μυστικά της χάρις τα Ελληνορωμαϊκά πορτραίτα Φαγιούμ που φιλοξενούνται στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στο Ηράκλειο, σε μια εντυπωσιακή έκθεση που ξεκίνησε το ταξίδι της ανά τον κόσμο, από τη Νέα Υόρκη το 1996. Η έκθεση που αποτέλεσε κορυφαίο γεγονός για τις Η.Π.Α. "ταξίδεψε" στη συνέχεια ως το Λονδίνο, όπου στη διάρκεια των 4 μηνών που διήρκησε την επισκέφθηκαν 400.000 επισκέπτες.

Στις 20 Οκτωβρίου 1997 το πορτραίτα Φαγιούμ εκτέθηκαν στη Ρώμη από όπου έφτασαν στην Κρήτη. Το μεγαλύτερο μέρος των εντυπωσιακών αυτών προσωπογραφιών προέρχεται από το Βρετανικό Μουσείο, ενώ δύο πορτραίτα από το Μουσείο Μπενάκη και οκτώ από το Μουσείο Πέτρι.

Τα νεκρικά πορτραίτα Φαγιούμ πρωτοανακαλύφθηκαν το 1615 από τον Ιταλό περιηγητή Pietro Della Valle. Τα θλιμένα πορτραίτα έχουν όμως συνδεθεί με τον Άγγλο αρχαιολόγο Sir William Flinders Petrie, ο οποίος τον Ιανουάριο του 1900 αναζητώντας την είσοδο στην πυραμίδα της Χαουάρα στην Όαση Φαγιούμ της Αιγύπτου, εντόπισε την Ελληνορωμαϊκή νεκρόπολη της Αρσινόης.

Οι μούμιες που ανακαλύφθηκαν στους τάφους έφεραν στη θέση του προσώπου του νεκρού, την προσωπογραφία του ζωγραφισμένη πάνω σε ξύλο ή πανί, τα γνωστά νεκρικά πορτραίτα που πήραν το όνομά τους από την όαση όπου πρωτοανακαλύφθηκαν, την Όαση Φαγιούμ 85 χιλιόμετρα νότια του Καϊρου.

Η τέχνη των πορτραίτων.
Τα πορτραίτα Φαγιούμ, γνωστά για τη μελαγχολική τους έκφραση ζωγραφίστηκαν με την εγκαυστική τεχνική ή αυτή της τέμπερας. Οι τεχνικές αυτές και ειδικά η εγκαυστική που περιγράφηκαν αναλυτικά από τον Πλίνιο αποτελούν τη συνέχεια της αρχαιοελληνικής ζωγραφικής παράδοσης που συνέχισε την πορεία της ως τις εντυπωσιακές εγκαυστικές εικόνες των πρώτων Χριστιανικών χρόνων που βρίσκονται στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά και έγιναν ευρύτερα γνωστές στα 1962 από το Μανόλη Χατζιδάκη.
Η εγκαυστική τεχνική που είναι και η πλέον εντυπωσιακή χαρακτηρίζεται από το λιωμένο κερί που με τη βοήθεια του "καυτηρίου", του πινέλου ή του "κέστρου" απλωνόταν πάνω στο ξύλο ή το πανί που έπρεπε να ζωγραφιστεί. Ζεστό ή κρύο (καρχηδονιακό) το κερί απλωνόταν ομοιόμορφα στη ζωγραφική επιφάνεια και πάνω του ο καλλιτέχνης εκτελούσε την παράσταση που επιθυμούσε επιτυγχάνοντας ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα με ζωντανά και λαμπερά χρώματα. Το έργο γινόταν ακόμα πιο επιτυχημένο με τη χρήση πρόσθετων φύλλων χρυσού με τα οποία αποδιδόταν κυρίως τα στεφάνια που έφεραν στο κεφάλι τους τα εικονιζόμενα πρόσωπα αλλά και τα κοσμήματά τους.
Τα "θλιμένα" αυτά πορτραίτα πολλά από τα οποία συνοδεύονται με Ελληνικές επιγραφές των ονομάτων των νεκρών τοποθετούνταν στις μούμιες, στο σημείο του προσώπου με ένα και μοναδικό στόχο, απόλυτα συνειφασμένο με τις Αιγυπτιακές ταφικές δοξασίες.

Σύμφωνα με αυτές η ψυχή του νεκρού γνωστή ως "Κα"  έπρεπε με κάποιο τρόπο να αναγνωρίσει το σώμα στο οποίο άνηκε ώστε να μπορέσει να αναγεννηθεί εύκολα και να μην καταδικαστεί να ταξιδεύει αιώνια.

Το μέρος όπου ανακαλύφθηκαν τα σημαντικά αυτά πορτραίτα δεν είναι τυχαίο. Αποτελεί ένα από από τα πιο γόνιμα της Αιγύπτου με παρελθόν που ανάγεται στα πρώτα βήματα του πολιτισμένου ανθρώπου πάνω στη γη. Με τη λίμνη Qaroum να δίνει ζωή στην Όαση και να επιτρέπει την καλλιέργεια, η Όαση Φαγιούμ σημαίνει αυτό ακριβώς: Νερό από το ζωογόνο ποταμό Νείλο.
Η Κροκοδειλόπολις των Ρωμαίων, η Αρσινόη των Πτολεμαίων, η Όαση Φαγιούμ του σήμερα ήταν ένα από τα κορυφαία θρησκευτικά κέντρα της αρχαίας Αιγύπτου, αφού εκεί λατρευόταν ο θεός Sobek.

Παράλληλα κοσμήθηκε με μια σειρά από εντυπωσιακά μνημεία με κορυφαία την πυραμίδα της Χαουάρα, οι έρευνες γύρω από την οποία όπως προαναφέραμε οδήγησαν τον Άγγλο αρχαιολόγο Sir William Flinders Petrie στην ανακάλυψη της Ελληνορωμαϊκής νεκρόπολης και φυσικά των πορτραίτων Φαγιούμ.

Των πορτραίτων που ενώ δημιουργήθηκαν για να συνοδέψουν τους νεκρούς στην αιώνια ζωή απέκτησαν αιώνια ζωή και φήμη χάρις τη ζωντάνια και την εκφραστικότητά τους. Και τη θλιμένη έκφραση που έχει τόσα πολλά μυστικά από το παρελθόν να ψιθυρίσει σε όλους μας...

The Fayoum : A Practical Guide 
 R. Neil Hewison / Paperback / Published 1985

A Guide to the Antiquities of the Fayyum
Mary Ellen Lane / Paperback / Published 1985

Κείμενο και φωτογραφίες από αυτή την σελίδα μπορoύν να αναπαραχθούν κατόπιν συννενόησης με τον εκδότη και μόνον εάν αναφέρεται η πηγή ως: "από τις ΣΤΙΓΜΕΣ,  το Κρητικό περιοδικό"  με σύνδεση στο http://stigmes.gr  

[ ΗΟΜΕ ] [ TAYTOTHTA ] [ ΘΕΜΑΤΑ ] [ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ] [ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ] [ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ] [ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ] [ EDITORIAL ] [ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ ] [ LINKS ] [ DOWNLOADS ] [ FACEBOOK ] [ ΕΚΔΟΣΕΙΣ MAGAZINE ] [ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ] [ CRETA SHOP ] [ ENGLISH ] [ CRETA SHOP ]

Απορίες - ερωτήσεις webmaster@stigmes.gr - ΣΤΙΓΜΕΣ © 2001-10 All rights reserved