ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΘΕΝΑΚΗΣ: ΟΔΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΣΕ ΜΙΑ ΑΣΤΑΘΕΙΑ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

Η δομή της οικογένειας αλλάζει και το διαζύγιο αποτελεί πλέον συχνή λύση για το ανδρόγυνο επισημαίνει ο καθηγητής Βασίλειος Φθενάκης, ο οποίος πρόσφατα ανακηρύχθηκε Επίτιμος Διδάκτορας του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Ο καθηγητής μιλάει στις ΣΤΙΓΜΕΣ για τις προκλήσεις που το εκπαιδευτικό σύστημα καλείται να αντιμετωπίσει τον 21ο αιώνα, αλλά και για το μοντέλο της σύγχρονης οικογένειας που δε θυμίζει σε τίποτα την κλασική πυρηνική οικογένεια «πατέρας, μητέρα, παιδιά».

Θεωρείτε ότι ο θεσμός της οικογένειας περνάει κρίση;
Η οικογένεια ήταν πάντα ένας ζωντανός οργανισμός, ο οποίος για να επιβιώσει θα πρέπει να προσαρμοστεί σε κοινωνικές, πολιτισμικές και κυρίως οικονομικές αλλαγές. Το μοντέλο της οικογένειας, όπως το ξέραμε μέχρι σήμερα, η παραδοσιακή οικογένεια, που συνίσταται από την πυρηνική οικογένεια «πατέρας, μητέρα και παιδιά», είναι το δομικό μοντέλο του 19ου αιώνα, το οποίο δούλεψε γιατί τότε οι απαιτήσεις και προκλήσεις της βιομηχανικής περιόδου και ο κοινωνικός έλεγχος πάνω στην οικογένεια, που δεν επέτρεπε ποτέ τη διάλυσή της, ήταν οι παράγοντες εκείνοι που οδήγησαν στην κατασκευή και την εφαρμογή του μοντέλου αυτού.

Σήμερα, όμως, η βιομηχανία έχει αλλάξει εντελώς, οι άνθρωποι κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό δεν εργάζονται πια στον κλασικό τομέα της βιομηχανικής περιοχής, αλλά βρίσκονται σε νέες περιοχές εργασιακού χώρου, όπως οι τηλεπικοινωνίες και οι υπολογιστές. Αυτού του είδους, η νέα κοινωνία, η οποία μάλιστα αλλάζει πολύ γρήγορα, απαιτεί από τον άνθρωπο να είναι πάρα πολύ ευέλικτος και όποιος δεσμεύεται σε σταθερά δομικά πλαίσια έχει δυσκολία να συνδυάσει το δομικό αυτό μοντέλο της οικογένειας με τις προκλήσεις και απαιτήσεις του εργασιακού χώρου. Γι’ αυτό και η οικογένεια, άρχισε να αλλάζει τη μορφή της. Έχουμε μια αύξηση των διαζυγίων, η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη, σε σχέση πάντα με τον πληθυσμό της, σε ζευγάρια που ζουν μαζί και δεν έχουν παντρευτεί. Παρατηρείται μια τάση οι άνδρες να θέλουν ένα βιογραφικό χωρίς παιδιά, οι γυναίκες λιγότερο, αλλά κι αυτές αυξάνονται.
Όλες αυτές οι αλλαγές είναι συνέπεια αυτής της προσπάθειας του οργανισμού που λέγεται οικογένεια να ανταποκριθεί στις αλλαγμένες κοινωνικές καταστάσεις που αντιμετωπίζει. Το ίδιο ισχύει και για το εκπαιδευτικό σύστημα. Η διαφορά έγκειται στο ότι το εκπαιδευτικό σύστημα ελέγχεται πολύ σε γραφειοκρατικό και πολιτικό επίπεδο, γι’ αυτό δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί στις ανάλογες αλλαγές των δομών της σύγχρονης κοινωνίας κι έγινε αυτό το μεγάλο σφάλμα. Η οικογένεια είναι πιο ευέλικτο σύστημα, πιο ζωντανό, πιο προσαρμοστικό. Στον 20ο αιώνα το κύριο κίνητρο των σχέσεων ήταν ο γάμος και η γέννηση ενός παιδιού, γι’ αυτό το επίκεντρο της δομής της οικογένειας βρισκόταν στο υποσύστημα γονέων - παιδιών. Σήμερα, όμως, έχει μεταφερθεί ο άξονας στο άλλο υποσύστημα, στη σχέση των δύο φύλων. στη σχέση των ζευγαριών και στην προσωπική ευτυχία που πηγάζει από αυτή τη σχέση. Αντιλαμβάνεστε ότι αυτό είναι ένα καθαρά υποκειμενικό ψυχολογικό κίνητρο, το οποίο είναι αρκετά δύσκολο να το ζήσετε στο μέγιστο για πενήντα χρόνια με το ίδιο άτομο.
Τί γίνεται λοιπόν όταν σήμερα η δομή που επέλεξαν τα ζευγάρια δεν αποδίδει σε ικανοποιητικό βαθμό την ευτυχία που περιμένουν; Αλλάζουν τη δομή και οδηγούμαστε σε μια αστάθεια των σχέσεων. Το σύστημα της οικογένειας θα είναι στο μέλλον, δυστυχώς, πολύ πιο ευάλωτο στο χωρισμό και στο διαζύγιο. Αναφέρομαι σε ένα παγκόσμιο γεγονός, το οποίο η Ελλάδα έφτασε με δέκα - δεκαπέντε χρόνια καθυστέρηση.

Ποιές οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει το εκπαιδευτικό σύστημα τον 21ο αιώνα;
Είχαμε οργανώσει το εκπαιδευτικό σύστημα προκειμένου να κωδικοποιήσει και να μεταφέρει τη γνώση στα παιδιά. Η κωδικοποίηση γινόταν μέσω των αναλυτικών προγραμμάτων και η μεταφορά μέσω του σχολείου και της/του εκπαιδευτικού. Αυτό ανταποκρίνεται στο μοντέλο της βιομηχανικής κοινωνίας, διότι τότε η βιομηχανία χρειαζόταν γνώσεις, μερικές δεξιότητες και το σχολείο έπρεπε να δώσει ίσες ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά, με σκοπό να τα προετοιμάσει για το μέλλον. Αυτό το σχολικό σύστημα ανατρέπεται εντελώς. Οι γνώσεις δεν αποτελούν πια τον καίριο στόχο του εκπαιδευτικού συστήματος. Η γνώση είναι απαραίτητη, αλλά δεν είναι ο κεντρικός στόχος, τον οποία ακολουθούμε. Σήμερα πιστεύουν ότι για να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις της αλλαγμένης κοινωνίας - που δεν είναι πια η βιομηχανική, αλλά η κοινωνία της γνώσης και η οποία αλλάζει τόσο γρήγορα όσο ποτέ μέχρι σήμερα - θα πρέπει να μεταφέρουμε τον άξονα του εκπαιδευτικού συστήματος από τη μετάδοση γνώσεων στη στήριξη της ανάπτυξης του παιδιού, εστιάζοντας στις βασικές ικανότητες. Τέτοιες είναι, η ενσυνείδηση, το αίσθημα της αυτοαξίας, η αυτορρύθμιση, οι κοινωνικές ικανότητες του παιδιού, που το καθιστούν ικανό να λαμβάνει μέρος στο γίγνεσθαι, να το διαμορφώνει και να αναλαμβάνει ευθύνη.

Κείμενο και φωτογραφίες από αυτή την σελίδα μπορούν να αναπαραχθούν κατόπιν έγγραφης άδειας του εκδότη (niko@stigmes.gr) και με αναφορά στην πηγή ως: "από τις ΣΤΙΓΜΕΣ, το Κρητικό περιοδικό" με σύνδεση στο www.stigmes.gr και αναφορά στον συντάκτη και φωτογράφο