Συναντηθήκαμε με το Νίκο Κούνδουρο στη βίλα του στον Άγιο Νικόλαο, μια βίλα με θαυμάσια θέα στον κόλπο του Μιραμπέλου, γνωστή και από την ταινία της Αλίκης Βουγιουκλάκης και του Δημήτρη Παπαμιχαήλ «Η αρχόντισσα και ο αλήτης».
Καθίσαμε στην αυλή κάτω από τα δέντρα και πολλές φορές χρειάστηκε να διακόψουμε για να δώσει οδηγίες ή για να απαντήσει στους μαστόρους που εκτελούσαν κάποια έργα, πάντα με το οξύτατο και λεπτό χιούμορ του.
Λίγες μέρες πριν είχε δεχτεί τηλεφώνημα από τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών κ Μπαμπινιώτη, ο οποίος του ανακοίνωσε ότι η σύγκλητος τον είχε ανακηρύξει παμψηφεί διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ήταν πάρα πολύ χαρούμενος για το «παμψηφεί». «Σπανίως συμβαίνει» μας είπε. Στο έργο του αναφέρθηκε η καθηγήτρια Μαρία Κομνηνού και ο ίδιος ανέπτυξε το θέμα: «Καθημερινός πολιτισμός και η βιομηχανία της κουλτούρας». Κατά τη διάρκεια της τελετής εκτελέστηκε το έργο του Μάνου Χατζηδάκι «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα» το οποίο του έχει αφιερώσει ο μεγάλος συνθέτης, με τον οποίον υπήρξαν παιδικοί φίλοι.
Ο Νίκος Κούνδουρος θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του 20ου αιώνα στον παγκόσμιο κινηματογράφο. Στις μέρες μας, όπου οι πνευματικοί άνθρωποι δυστυχώς έχουν πάψει να βγαίνουν μπροστά και να στέκονται απέναντι στις αυθαιρεσίες της εξουσίας, ο Κούνδουρος, ο Θεοδωράκης και ελάχιστοι άλλοι με το μέγεθός τους μιλάνε χωρίς να μασάνε τα λόγια τους. 


-...Είστε αυστηρός με τους ανθρώπους της εξουσίας. Σας άκουσα να λέτε ότι θα πρέπει να είναι γενναιόδωροι με τους ανθρώπους της Τέχνης και του πνεύματος, γιατί επωφελούνται από την ακτινοβολία τους. Είναι υποχρεωμένοι σ’ αυτούς…
-Έτσι είναι. Μας θέλουν. Και ευτυχώς που μας θέλουν, γιατί είναι φοβερά δύσκολη η διακονία της Τέχνης. Τίποτα δεν είναι εύκολο, τίποτα δεν είναι φτηνό… Τώρα τα τελευταία χρόνια κάνω θέατρο. Το ένα θέατρο πάνω στ’ άλλο. Έχω μια αδυναμία στο Μεσαιωνικό-Αναγεννησιακό θέατρο. Έκανα τον Ερωτόκριτο, την Αντιγόνη, έκανα τον Διγενή Ακρίτα πέρυσι και τώρα ετοιμάζω ένα άλλο… Ξέρετε, το καλοκαίρι υπάρχει μια άνθηση ευλογημένη με τις τραγωδίες και τις κωμωδίες, τα υπέροχα θέατρά μας. Εγώ βέβαια δεν καταπιάστηκα με το αρχαίο. Με ενδιαφέρει η μετάβαση από το δωδεκάθεο του Ολύμπου στο μονοθεϊσμό, στην Αγία Τριάδα. Ηρωικό πρόσωπο ήταν η Θεοδώρα. Γεφύρωνε τις περασμένες στιγμές, τις φοβερές, με τις καινούργιες. Υπάρχουνε μαρτυρίες του Προκόπιου που λένε ότι ήταν πόρνη στα μπορντέλα της Κωνσταντινούπολης και που βεβαίως, όπως ξέρουμε, οδηγήθηκε στο θρόνο του Βυζαντίου. Μ’ αυτήν δουλεύω τώρα.
Η κάθε παράσταση, η δικιά μου, στοιχίζει 100 εκατομμύρια, 120… Πολυπρόσωπα έργα. Χωρίς την ευλογία του κράτους, χωρίς το κράτος αρωγό, τα έργα μου δεν θα υπήρχαν. Να το ξέρουμε και να το λέμε: Χωρίς την χορηγία του κράτους είναι μερικές δραστηριότητες, καίρια ελληνικές, που δε θα γίνονταν, θα πέθαιναν. 
...
-Σας βοήθησε η επωνυμία να αναδειχθείτε γρήγορα ή σας δημιούργησε πρόσθετες δυσκολίες;
-Όχι, δεν έπαιξε ρόλο στη σχέση μου με αυτό που κάνω. Βέβαια είχα μια κοινωνική αποδοχή και από αυτή την άποψη ήμουν προνομιούχος. Μεγάλωσα στο Κολωνάκι, παιδί υπουργού, οι θείοι μου και οι παραθείοι μου υπουργοί και υπουργοί και υπουργοί, με βοήθησαν πάρα πολύ για να γλιτώσω από τις δαγκάνες του κράτους. Αν για κάτι είμαι ευγνώμων για τη φαμίλια μου, είναι που μου επέτρεψε να γλιστράω στις παγίδες που έστηνε σε κάθε άνθρωπο της εποχής μου αυτό το ανελέητο κράτος. Και αναπολώ καμιά φορά με συγκίνηση, εγώ που έχω περάσει τις συμπληγάδες της εξουσίας, αυτούς που δεν περάσανε, τους ανώνυμους, που χαθήκανε στο δρόμο. Αυτούς που δεν φτάσανε να κάνουνε αυτό που οραματίστηκαν.
... 
-Στη Μακρόνησο ήσασταν εξόριστος;
-Να σας πω γιατί επήγα… Ήμουνα εξόριστος μεν, υπόδικος δε, διότι εί-χα χτυπήσει ένα συνταγματάρχη. Ενώ δηλαδή ήμουνα δόκιμος ανθυπολοχαγός στη σχολή, σε μια από αυτές τις περίεργες ώρες, χτύπησα έναν συνταγματάρχη. Τον έλιωσα το φουκαρά. Αυτό, σύμφωνα με τα ισχύοντα την εποχή εκείνη, σήμαινε εκτελεστικό απόσπασμα. Εκεί ήταν που μ’ έσωσε η φαμίλια μου. Η φαμίλια μου με γλίτωσε κυριολεκτικά από το τουφέκι. Και βρέθηκα στο Μακρονήσι, κατά κάποιον τρόπο, για να μου περάσει το κακό. Εκεί ενσωματώθηκα στων κολασμένων το νησί. Και βγήκα από κει σοκαρισμένος!

-Ήταν καθοριστικά αυτά που βιώσατε εκεί;
-Βεβαίως, βεβαίως! Πρώτα απ’ όλα εγώ, ως νεαρός αγωνιστής του αριστερού κινήματος, δεν είχα πάρει χαμπάρι τι ήταν λαός, πού ήταν ο λαός… Ήμουνα αγωνιστής πολυτελείας. Ξέρετε τι σημαίνει πολυτελείας; Ολίγος Μαρξ και τέτοια…

-Σας έχω ακούσει κατά καιρούς, με έκπληξη ομολογώ, στην τηλεόραση να χρησιμοποιείτε σκληρούς χαρακτηρισμούς … Λέτε π.χ. “εμείς τα τσογλάνια” και άλλα παρόμοια…
-Ναι. Και αυτό. Όμως δεν αποδέχτηκα τη ζωή ενός ζώου πολυτελείας. Όντας γόνος μεγαλοαστικής οικογένειας, δεν υπήρξε διαδήλωση, διαμαρτυρία, καυγάς και φασαρία στην οποία να μη δώσω το παρόν. Έτσι απέκτησα, ας πούμε, και μια δεξιοτεχνία στο να τα βγάζω πέρα με το λόγο. Παρενθετικά, σας δίνω με την ευκαιρία την πληροφορία, ότι εδώ και δέκα μέρες, μου ανακοίνωσε ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Μπαμπινιώτης, ότι με ανακήρυξαν επίτιμο διδάκτορα παμψηφεί.

...

-Σκεφτόσασταν από μικρός να ασχοληθείτε με τον κινηματογράφο;
-Όχι. Στο Μακρονήσι το αποφάσισα. Αρχιτέκτονας θα γινόμουνα. Είχα πάθος με την αρχιτεκτονική. Έχω χτίσει τα σπίτια των φίλων μου, ξενοδοχεία… Με πολύ κέφι άσκησα την αρχιτεκτονική, που δεν την τέλειωσα ποτέ μου.
Στο Μακρονήσι κατάλαβα ότι είχα ανάγκη από φωνή. Και τη φωνή η ζωγραφική και η αρχιτεκτονική δε μου την έδιναν. Εκεί ιδρύθηκε ένα θέατρο, το οποίο είχα χτίσει εγώ μάλιστα. Δηλαδή εγώ και δυο χιλιάδες αιχμάλωτοι, οι οποίοι κουβαλάγανε τις πέτρες.
Εγώ είχα τα χαρτιά, γι’ αυτό είπα ότι ήμουνα προνομιούχος. Χτίστηκε ένα θέατρο τεσσάρων χιλιάδων θέσεων κατ’ αντίγραφο του θεάτρου του Διονύσου, του θεάτρου που είναι στην Ακρόπολη.
Και αφού χτίσαμε το θέατρο, λέμε τι θα το κάνουμε; Κι έτσι, σιγά-σιγά είπαμε άντε να ανεβάσουμε ένα έργο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διαμορφώθηκε μέσα στο μυαλό μου η ιδέα ότι αυτός είναι ο χώρος που με ενδιέφερε.
Είναι φωνακλάδικος, έχει λόγο συνεχώς, γιατί το θέατρο είναι και ένα βήμα λόγου. Και μπήκα μέσα, χωρίς σπουδές, χωρίς τίποτα. Με το έτσι θέλω.
...

-Υπάρχει στο έργο σας η Κρήτη συνειδητά;
-Το «Μπορντέλο» το ‘χετε δει; Είναι Κρήτη. Η μαντάμ Ορτάνς ήρθε στην Κρήτη και οργάνωσε το μπορντέλο της, το οποίο ήταν κέντρο πρακτόρων των μεγάλων δυνάμεων τότε. Αυτό είναι το θέμα της ταινίας. Η λέξη «Μπορντέλο» είναι συμβολική γιατί ήταν Άγγλοι, Γάλλοι, Ρώσοι, Γερμανοί, Ιταλοί…και ήθελαν όλοι ένα μερίδιο Κρήτης.
...

-Ποιος ο ρόλος του πνευματικού ανθρώπου στην εποχή μας;
-Είμαστε μπροστάρηδες. Οφείλουμε να είμαστε μπροστάρηδες. Χωρίς μέτρο και χωρίς ακκισμούς. Ποιος να είναι μπροστάρης, ο υπουργός Οικονομικών, που είναι χίλιες φορές πιο χρήσιμος άμεσα από μένα, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να ρυθμίσει τις συντάξεις, να ρυθμίσει τα χρέη των αγροτών, ο οποίος, ο οποίος, ο οποίος… Εμείς οι πνευματικοί άν-θρωποι είμαστε! Φανταστείτε ένα κόσμο χωρίς την Τέχνη. Έτσι απλά. Θα κάνανε ό,τι θέλανε. Και τώρα κάνουνε ό,τι θέλουνε, αλλά ο κόσμος, η κοινωνία παίρνει αντισώματα από την Τέχνη.
Θυμάμαι μια κουβέντα, τι ωραία κουβέντα ήτανε, του σουρεαλιστή του Ιονέσκο που έλεγε: «Εμείς είμαστε σαν τα μαντρόσκυλα. Γαβγίζουμε. Όπλα δεν έχουμε. Ακούει ο τσοπάνος, βγαίνει έξω και διώχνει το λύκο». Αυτός είναι ο ρόλος μας: Όπλα δεν έχουμε, μόνο γαβγίζουμε...

Πρώτη δημοσίευση της συνέντευξης του Νίκου Κούνδουρου στην ηλεκτρονική εφημερίδα «Λασιθιώτικο Στίγμα» που εκδίδει ο Γιάννης Σταμέλος

Συνεντεύξεις του Νίκου Κούνδουρου στο τεύχος 82  και στο τεύχος 98 των ΣΤΙΓΜΩΝ